Miras Kalan Banka Parası Üzerindeki Elbirliği Mülkiyetin Paylı Mülkiyete Dönüştürülmesi

Miras Malvarlığının Kapsamı ve Paylaşım Süreci

Miras bırakanın ölümüyle birlikte geride kalan malvarlığı yalnızca taşınmazlar ve fiziki taşınırlarla sınırlı olmayıp; banka hesaplarında bulunan mevduat, döviz, altın, katılım fonları ve benzeri parasal değerleri de kapsamaktadır. Mirasçılar, ölüm olayının ardından kanunun öngördüğü süreler içinde mirasın intikali ve paylaşımı sürecini başlatmakta; bu süreç kimi zaman mirasçıların uzlaşmasıyla, kimi zaman ise yargısal yollarla sonuçlandırılmaktadır.

Anlaşmaya dayalı paylaşım halinde, veraset ve intikal vergisine ilişkin işlemler ilgili vergi dairelerinde yürütülmekte; taşınmazlar bakımından belediyelerden borcu yoktur yazısı ve rayiç bedel belgesi temin edilmekte, bankalardan ise miras bırakanın ölüm tarihi itibarıyla hesap bakiyesini gösterir yazılar alınmaktadır. Vergi borçlarının ödenmesini müteakip alınan ilişik kesme yazıları ile tapu ve banka nezdindeki intikal işlemleri tamamlanabilmektedir.

Mirasçıların Anlaşamaması Halinde Ortaya Çıkan Hukuki Durum

Mirasın paylaşımı aşamasına gelindiğinde mirasçılar arasında uzlaşma sağlanamaması durumunda, özellikle bankalarda bulunan paralar bakımından tek bir mirasçının bireysel talebi ile işlem yapılması mümkün olmamaktadır. Bankadaki paranın çekilebilmesi için tüm mirasçıların birlikte hareket etmesi gerekmekte; bu birlik sağlanamadığında ise yargısal yollara başvurulması zorunlu hale gelmektedir.

Bu noktada, miras kalan banka parası üzerindeki elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi istemi gündeme gelmektedir. Bu dava, talepte bulunan mirasçının kendi miras payına düşen miktarı bağımsız şekilde talep edebilmesini amaçlamaktadır.

Elbirliği Mülkiyetinin Hukuki Niteliği ve Dönüştürülmesi

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 644. maddesi uyarınca, terekeye dahil mallar üzerindeki elbirliği mülkiyeti, mirasçılardan birinin talebi üzerine paylı mülkiyete dönüştürülebilmektedir. Bu talep üzerine sulh hâkimi, diğer mirasçıları davet ederek belirleyeceği süre içinde varsa itirazlarını bildirmelerini ister.

Belirlenen süre içinde elbirliği mülkiyetinin devamını haklı kılacak nitelikte bir itiraz ileri sürülmediği veya mirasçılardan biri paylaşma davası açmadığı takdirde, istem konusu mal üzerindeki elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesine karar verilmektedir. Aynı hüküm, terekeye dahil haklar ve alacakların paylar oranında bölünmesi bakımından da uygulanmaktadır.

Bankadaki Para Bakımından Ortaklığın Giderilmesi Yoluna Gidilememesi

Miras kalan taşınmazlar bakımından ortaklığın giderilmesi davası açılabilmesine rağmen, bankada bulunan para için bu dava türüne başvurulması mümkün değildir. Banka hesaplarındaki paralar yönünden izlenmesi gereken yol, elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi davasıdır. Bu dava, taşınmazlar için açılan ortaklığın giderilmesi davası ile birlikte açılamamakta; ancak her iki malvarlığı unsuru bakımından tek bir arabuluculuk başvurusunda bulunulabilmektedir.

Bu düzenleme ile mirasçının kendi payına daha kısa sürede kavuşmasının sağlanması amaçlanmıştır. Elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesine ilişkin davalar, usul itibarıyla daha sınırlı inceleme gerektirmekte ve genellikle keşif, bilirkişi raporu gibi aşamalar içermediğinden daha kısa sürede sonuçlanmaktadır.

Arabuluculuğa Başvuru Zorunluluğu

6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nda 28.03.2024 tarihinde yapılan değişiklikle, taşınır ve taşınmazların paylaştırılması ile ortaklığın giderilmesine ilişkin uyuşmazlıklar dava şartı arabuluculuğa tabi kılınmıştır. Bu kapsamda, miras kalan banka parası üzerindeki elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi talebi bakımından da arabuluculuğa başvurulması zorunludur.

Miras sebebiyle hem taşınır hem taşınmaz malvarlığı bulunması halinde, tarafların ve uyuşmazlık konusunun aynı olması nedeniyle tek bir arabuluculuk süreci yürütülebilmektedir.

Davanın Şartları

Bu davanın açılabilmesi için öncelikle terekeye dahil bir banka parasının bulunması gerekmektedir. Ayrıca mirasçıların, gerek kendi aralarında gerekse arabuluculuk sürecinde paylaşım konusunda uzlaşamamış olmaları şarttır. Elbirliği mülkiyetinin devamını zorunlu kılan haklı bir sebebin bulunmaması veya banka parası hakkında daha önce açılmış bir paylaşma davasının mevcut olmaması da aranan koşullar arasındadır.

Terekeye dahil başka taşınmazlar, taşınırlar veya farklı bankalarda bulunan paralar hakkında paylaşım davası açılmış olması, bu davanın görülmesine engel teşkil etmemektedir.

Davanın Tarafları

Elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesi davasında davacı, miras kalan banka parasından kendi payını talep eden mirasçıdır. Davalı sıfatı ise davacı dışındaki tüm mirasçılara aittir. Banka nezdindeki paranın çekilebilmesi için tüm mirasçıların birlikte hareket etmesi gerektiğinden, davaya tüm mirasçıların dahil edilmesi zorunludur.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Bu davalarda görevli mahkeme Sulh Hukuk Mahkemesidir. Yetki bakımından ise 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 11. maddesi uygulanmaktadır. Buna göre, terekenin paylaşılmasına ve mirasçılar arasında terekenin yönetiminden kaynaklanan davalarda, ölen kişinin son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir.

Zamanaşımı ve Bankadaki Paranın Talep Süresi

5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun 62. maddesi uyarınca, bankalar nezdindeki mevduat, katılım fonu, emanet ve alacaklar, hak sahibinin en son talebi veya işlemi tarihinden itibaren on yıl içinde aranmadığı takdirde zamanaşımına uğramaktadır. Zamanaşımına uğrayan bu değerler, hak sahibine ulaşılamaması halinde yapılan ilan sonrasında ilgili Fona gelir kaydedilmektedir.

Bu nedenle mirasçıların, miras kalan banka parası bakımından intikal işlemlerini ve gerekli hukuki başvuruları on yıllık süre içerisinde gerçekleştirmeleri gerekmektedir. Zamanaşımını kesen sebeplerin bulunup bulunmadığı ise her somut olayda ayrıca değerlendirilmelidir.

Türk Medeni Kanunu’nun 644. maddesi, miras kalan banka parası üzerindeki elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete dönüştürülmesine imkan tanıyarak, mirasçının kendi payını bağımsız şekilde talep edebilmesini sağlamaktadır. Bu yol, bankadaki miras parasının mirasçılar tarafından çekilebilmesi bakımından uygulamada temel hukuki araç niteliği taşımaktadır.