TCK Madde 32 - Akıl hastalığı
(1) Akıl hastalığı nedeniyle, işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamayan veya bu fiille ilgili olarak davranışlarını yönlendirme yeteneği önemli derecede azalmış olan kişiye ceza verilmez. Ancak, bu kişiler hakkında güvenlik tedbirine hükmolunur.
(2) Birinci fıkrada yazılı derecede olmamakla birlikte işlediği fiille ilgili olarak davranışlarını yönlendirme yeteneği azalmış olan kişiye, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine yirmibeş yıl, müebbet hapis cezası yerine yirmi yıl hapis cezası verilir. Diğer hallerde verilecek ceza, altıda birden fazla olmamak üzere indirilebilir. Mahkûm olunan ceza, süresi aynı olmak koşuluyla, kısmen veya tamamen, akıl hastalarına özgü güvenlik tedbiri olarak da uygulanabilir.
TCK Madde 32 - Akıl hastalığı Madde Gerekçesi
Kusur yeteneğini etkileyen bir neden olan akıl hastalığının varlığı durumunda, kişi işlemiş bulunduğu fiilin anlam ve sonuçlarını algılayamamakta veya işlediği fiille ilgili olarak irade yeteneği önemli ölçüde etkilenmektedir. Kişi bu durumda kusurlu olamayacağından, hakkında cezaya hükmedilemeyecektir. Ancak, fiili hukuka aykırı niteliğe sahip olduğundan, kişi hakkında akıl hastalarına özgü güvenlik tedbirlerine başvurulacaktır.
Ayrıca işaret etmek gerekir ki, akıl hastalığı kişinin işlediği her fiil açısından algılama veya irade yeteneği üzerinde etkili olmayabilir. Örneğin, kleptomani akıl hastası olan kişinin hafif değerdeki şeylere yönelik olarak işlediği hırsızlık suçu açısından irade yeteneğinin olmadığı söylenebilir. Ancak, bu kişinin kasten adam öldürme suçunu işlemesi durumunda, malül olduğu akıl hastalığı bu fiille ilgili olarak algılama ya da irade yeteneğini etkilemez.
Kişinin akıl hastası olup olmadığının tespiti ile hastalığının algılama ve irade yeteneği üzerinde ne gibi etkilerinin olabileceğini, davranışlarını ne surette etkilediğini genel olarak belirleme, tıbbî bir konudur. Uzman bilirkişi bu hususu ortaya koyduktan sonra, akıl hastası olan kişinin somut olay açısından algılama veya irade yeteneğinin olup olmadığını, akıl hastalığının somut olay açısından kişinin bu yeteneklerini ne ölçüde etkilediğini normatif olarak belirleme görevi, hâkime aittir.
Hükümet Tasarısında akıl hastalığı durumunda kişinin kusur yeteneği, akıl hastası hakkında uygulanacak tedbirler ve bunların usulü aynı maddede düzenlenerek, farklı konuları ilgilendiren hükümler tek bir madde içinde yer almaktaydı. Sistematik açıdan hatalı olan bu düzenleme değiştirilmiştir. Madde metninde sadece akıl hastalığının kusur yeteneğine etkisi düzenlenmiş; buna karşılık, akıl hastaları hakkında uygulanacak güvenlik tedbirlerinin ilgili bölümde düzenlenmesi uygun bulunmuştur.
Sıkça Sorulan Sorular
Akıl hastalığı durumunda ceza sorumluluğu nasıl etkilenir?
Akıl hastalığı nedeniyle fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamayan veya davranışlarını yönlendirme yeteneği önemli derecede azalan kişiye ceza verilmez. Ancak akıl hastalarına özgü güvenlik tedbirleri uygulanır.
Hafif derecede akıl hastalığı varsa ceza indirimi olur mu?
Evet, davranış yönlendirme yeteneği azalmışsa ağırlaştırılmış müebbet yerine 25 yıl, müebbet yerine 20 yıl hapis cezası verilir. Diğer cezalarda altıda bir oranında indirim yapılabilir.
Akıl hastası olduğu halde ceza alanlar var mıdır?
Evet, akıl hastalığı her fiil için kusur yeteneğini ortadan kaldırmaz. Örneğin kleptomani hırsızlıkta etkili olabilir ama kasten adam öldürmede etkili olmayabilir. Somut olayda hâkim karar verir.
Akıl hastalığının varlığı nasıl tespit edilir?
Akıl hastası olup olmadığı ve fiil üzerindeki etkisi tıbbi bilirkişi raporuyla belirlenir. Sonuçta kusur yeteneğinin olup olmadığına hâkim normatif olarak karar verir.
TCK Madde 32 ile güvenlik tedbirleri neden uygulanır?
Ceza verilemese bile fiil hukuka aykırı olduğundan toplumun korunması ve kişinin tedavisi amacıyla akıl hastalarına özgü güvenlik tedbirleri uygulanır.