Fikri ve Sınai Haklar Mahkemelerinin Hukuki Yapısı ve Görev Alanları
Fikri ve sınai haklar hukuku, hukukun uzmanlık gerektiren alt dallarından biri olup, bu alanda doğan uyuşmazlıkların genel görevli mahkemeler yerine özel ihtisas mahkemeleri tarafından görülmesi öngörülmüştür. Bu amaçla kurulan fikri ve sınai haklar mahkemeleri, fikri mülkiyet ve sınai mülkiyetten kaynaklanan hukuki ve cezai uyuşmazlıkların çözümünde görevli ve yetkili özel mahkemeler olarak faaliyet göstermektedir.
Bu mahkemeler, görev alanlarının niteliğine göre fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesi ile fikri ve sınai haklar ceza mahkemesi olmak üzere iki ayrı yapıda teşkilatlanmıştır. Her iki mahkeme türü de yalnızca fikri ve sınai mülkiyet hukukuna özgü uyuşmazlıklarla sınırlı bir görev alanına sahiptir.
Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemelerinin Kuruluşu ve Yargılama Niteliği
Fikri ve sınai haklar hukuk mahkemeleri, Hâkimler ve Savcılar Kurulu’nun olumlu görüşü alınmak suretiyle, tek hâkimli olarak ve asliye mahkemesi derecesinde Adalet Bakanlığı tarafından gerekli görülen yerlerde kurulmaktadır. Bu mahkemelerin yargı çevresi, il ve ilçe sınırlarına bağlı olmaksızın, Adalet Bakanlığının teklifi üzerine Hâkimler ve Savcılar Kurulu tarafından belirlenmektedir.
Bu mahkemeler bakımından mevzuatta özel bir yargılama usulü öngörülmemiştir. Nitelik itibarıyla asliye hukuk mahkemesi statüsünde bulunmaları nedeniyle, fikri ve sınai haklar hukuk mahkemelerinde yürütülen yargılamalarda yazılı yargılama usulü uygulanmaktadır. Dava konusu uyuşmazlığın parasal değeri veya miktarı, mahkemenin görevli olup olmadığının belirlenmesinde dikkate alınmamaktadır.
Fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesinin kurulmadığı yerlerde ise, bu mahkemenin görev alanına giren dava ve işler asliye hukuk mahkemeleri tarafından görülmektedir.
Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemelerinin Görev Alanına Giren Davalar
Fikri ve sınai haklar hukuk mahkemeleri, fikri ve sınai mülkiyet mevzuatında düzenlenen tüm hukuki uyuşmazlıklara, dava konusunun miktarı gözetilmeksizin bakmakla görevli ve yetkilidir. Bu kapsamda mahkemenin görev alanına giren davalar şunlardır:
Patent haklarının korunmasına ilişkin mevzuatta öngörülen tüm davalar
Endüstriyel tasarımların korunmasına yönelik düzenlemelerden kaynaklanan uyuşmazlıklar
Coğrafi işaretlerin korunmasına ilişkin hukuki ilişkilerden doğan davalar
Markaların korunmasına dair mevzuat kapsamında açılan tüm davalar
Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun düzenlediği hukuki ilişkilerden kaynaklanan her türlü dava
Bu davalar, fikri ve sınai hakların ihlali, tespiti, önlenmesi, durdurulması ve hukuki sonuçlarının belirlenmesine yönelik talepleri kapsamaktadır.
Fikri ve Sınai Haklar Ceza Mahkemesinin Hukuki Statüsü
Fikri ve sınai haklar ceza mahkemesi, fikri mülkiyet suçlarına özgülenmiş özel statülü bir ceza mahkemesidir. Bu mahkemenin görevi, suçun vasfı veya kanunda öngörülen ceza miktarına bakılmaksızın, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nda düzenlenen tüm suçlar ile ilgili yargılama yapmaktır.
Genel ceza mahkemeleri olan asliye ceza ve ağır ceza mahkemelerinde görev, suçun niteliği ve yaptırımın ağırlığına göre belirlenirken; fikri ve sınai haklar ceza mahkemesinin görev alanı tamamen fikri mülkiyet suçlarıyla sınırlandırılmıştır. Bu yönüyle söz konusu mahkeme, uzmanlık esasına dayalı bir ihtisas mahkemesi niteliği taşımaktadır.
Fikri Mülkiyet Suçlarının Şikâyete Bağlılığı
Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 71 ve 72. maddelerinde düzenlenen fikri mülkiyet suçlarının tamamı şikâyete bağlı suçlar arasında yer almaktadır. Şikâyet hakkı, suç oluşturan fiilin ve failin öğrenildiği tarihten itibaren doğmaktadır. Bu suçlar bakımından şikâyet süresi, fail ve fiilin öğrenilmesinden itibaren altı ay ile sınırlıdır.
Eser sahibi veya telif hakkına sahip kuruluş tarafından şikâyette bulunulmadığı sürece, fiili gerçekleştiren kişiler hakkında soruşturma ve kovuşturma yapılması mümkün değildir.
Fikri ve Sınai Haklar Ceza Mahkemesinin Görev Alanına Giren Suçlar
Fikri ve sınai haklar ceza mahkemesinin görevine giren suçlar, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nda ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir. Bu kapsamda mahkemenin baktığı suç türleri şunlardır:
Eser sahibinin izni olmaksızın bir eserin umuma arz edilmesi veya yayımlanması
Başkasına ait bir eserin kendi eseriymiş gibi ad koymak suretiyle sunulması
Eserlerde kaynak göstermeme, yanıltıcı veya yetersiz kaynak gösterilmesi
Henüz alenileşmemiş bir eserin içeriğine ilişkin kamuoyuna açıklamada bulunulması
Tanınmış bir kişinin adını kullanarak eser çoğaltma, dağıtma veya yayımlama
Bilgisayar programlarına ilişkin fikri mülkiyet suçları
Bu suçlara ilişkin tüm yargılamalar, ceza miktarı veya suçun niteliği ayrımı yapılmaksızın fikri ve sınai haklar ceza mahkemesinde yürütülmektedir.
Fikri ve Sınai Haklar Mahkemelerinin Yargı Çevresi ve HSK Düzenlemeleri
Fikri ve sınai haklar mahkemelerinin yargı çevresi ile görevli mahkemelerin belirlenmesine ilişkin usul ve esaslar, Hâkimler ve Savcılar Kurulu tarafından çıkarılan kararlarla düzenlenmiştir.
31.05.2018 tarihli ve 30437 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Hâkimler ve Savcılar Kurulu Birinci Dairesi kararı ile, fikri ve sınai haklar mahkemesi kurulmamış olan yerlerde görevli asliye hukuk ve asliye ceza mahkemeleri belirlenmiştir.
Ayrıca, 30.05.2018 tarihli ve 839 sayılı HSK Birinci Dairesi kararı ile, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu’nun 156. maddesi dikkate alınarak, bu mahkemelerin bulunmadığı yerlerde hangi asliye hukuk ve ceza mahkemelerinin görev yapacağı açıkça düzenlenmiştir.
Fikri ve Sınai Haklar Mahkemesi Bulunmayan Yerlerde Görevli Mahkemeler
HSK kararları uyarınca, fikri ve sınai haklar hukuk ve ceza mahkemesinin kurulmadığı ve yargı çevresinin bu mahkemelere bağlanmadığı yerlerde görev dağılımı şu şekilde belirlenmiştir:
Hukuk Davaları Bakımından
Tek asliye hukuk mahkemesi bulunan yerlerde, bu mahkeme
İki asliye hukuk mahkemesi bulunan yerlerde, 1 numaralı asliye hukuk mahkemesi
İkiden fazla asliye hukuk mahkemesi bulunan yerlerde, 3 numaralı asliye hukuk mahkemesi
Ceza Davaları Bakımından
Tek asliye ceza mahkemesi bulunan yerlerde, bu mahkeme
İki asliye ceza mahkemesi bulunan yerlerde, 1 numaralı asliye ceza mahkemesi
İkiden fazla asliye ceza mahkemesi bulunan yerlerde, 3 numaralı asliye ceza mahkemesi
fikri ve sınai haklar mahkemelerinin görev alanına giren dava ve işlere bakmakla yetkili kılınmıştır.